ប្រាជ្ញានិងបុណ្យកើតបានដោយសារអ្វី?

នៅក្នុងសង្គមបច្ចុប្បន្នពោរពេញទៅដោយជីវិតប្រកួតប្រជែង ចង់បាននេះ ចង់បាននោះ មិនដែលចេះស្កប់ រហូតហ៊ានធ្វើទង្វើមិនគប្បីបៀតបៀនទាំងផ្លូវចិត្ត និងកាយអ្នកដទៃទៀតក៏មាន។ អ្នកខ្លះព្រោះតែចង់បានបុណ្យសក្តិខ្ពង់ខ្ពស់ត្រូវតែបន្ទាបខ្លួនសូកប៉ាន់ឱនលំទោន យកចិត្តចៅហ្វាយគ្រប់ពេល ធ្វើយ៉ាងណាតំរូវអោយចៅហ្វាយពេញចិត្តមិនថាចៅហ្វាយចង់បានអ្វីត្រូវការអ្វី ត្រូវរកវត្ថុនោះមកជូនចៅហ្វាយឲ្យទាល់តែបាន មិនថាលំបាកយ៉ាងណា។ តើគេធ្វើបែបនេះមកពីគេមិនមានប្រាជ្ញា រឺបុណ្យជាប់ខ្លួន?
តាមពិតទៅពាក្យថា **ប្រាជ្ញា** គឺការឆ្លាតវាងវៃ ប៉ិនប្រសប់ ឆាប់យល់ មិនងាយគេបោកបាន ។ល។ ចំនែកពាក្យថា **បុណ្យ** គឺចេតនាសំដៅទៅលើទង្វើល្អដែលអ្នកបានប្រព្រឹត្តទៅលើអ្នកឯទៀត ហើយដោយសារតែអំពើនោះហើយទើបធ្វើអោយមាន សេចក្ដីសុខសប្បាយកើតមានដល់អ្នក ។អ្នកគួរគប្បីដឹងថាប្រាជ្ញា និង បុណ្យ មិនដែលកើតមានដោយឯកឯងម្ដងណាឡើយ ។ លុះត្រាតែអ្នកមានការ **ប្រតិបត្តិ** ទើបទទួលបាននូវប្រាជ្ញានិងបុណ្យ ។ គ្រប់យ៉ាងលើលោកមិនថាជាឋអ្វីក៏ដោយ បើអ្នកមិនបង្កើតវាទេ ប្រហែលជាវាមិនអាចកើតបានជារូបរាងឡើយ ។ ដូច្នេះហើយបានជាព្រះពុទ្ធសាសនាទ្រង់តែងមានគោលជំហរ ក្នុងការប្រៀនប្រដៅនិងបង្ហាញផ្លូវមនុស្សលោកដោយផ្អែកលើ **កម្មផល**។
**កម្ម** គឺគ្រប់អំពើដែលយើងធ្វើ ដោយកាយវាចាចិត្ត ។ តើជាអំពើ **បុណ្យ** និង **បាប** ។ កាលណាដែលយើងធ្វើអំពើល្អទៅលើខ្លួនយើងក្ដី ទៅលើអ្នកដទៃក្ដី ឈ្មោះថា **បានធ្វើបុណ្យកុសល** ។ បើធ្វើអាក្រក់ ឈ្មោះថា **ធ្វើបាប**។
**ផល** គឺអ្វីមួយដែលចេញមកឲ្យយើងក្រោយពេលដែលយើងធ្វើ **ហេតុ** ។ ឧទាហរណ៍ថា៖
> បើយើងជួយយកអាសារអ្នកណាម្នាក់ក្នុងពេលមានវិបត្តិណាមួយ ឈ្មោះថាយើងបាន **ធ្វើបុណ្យ** ។ ថ្ងៃណាមួយក្រោយមក យើងមានអាសន្ន គេនឹងជួយយើងវិញ ដោយមិនចំពោះតែបុគ្គលនោះ អាចមានអ្នកផ្សេងទៀតជួយ ។ ត្រង់នេះសរបញ្ជាក់ថាអោយឃើញថា **ធ្វើបុណ្យ បុណ្យជួយ**។ ចុះបើយើងមិនដែលជួយអ្នកណាទាល់តែសោះ មិនដែលធ្វើទានរឺអំណោយដល់អ្នកណាសោះ តើអាចនឹងកើត **បុណ្យ** បានទេ ?ពិតបំផុតគឺ គ្មានបុណ្យទេ ហើយប្រាកដជាគ្មានអ្នកណានឹកឃើញរូបយើងដែរ ។
ពេលខ្លះបើអ្នកមិនព្រមធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយ ដូចជាកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម សិល្បៈ ជំនាញ ។ល។ អ្នកមុខជានៅល្ងង់អស់មួយជីវិត ។
ក្បួនធ្វើអោយកើតមានប្រាជ្ញា មាន៤គឺ **សុ ចិ បុ លិ** ៖
> សុ ស្ដាប់ សម្ដីដែលនិយាយមកកាន់អ្នក បើអ្នកមិនតាំងចិត្តស្ដាប់ឲ្យមែនទែនទេ ប្រាកដជាចាប់ន័យមិនបានទាំងអស់ឡើយ ។
> ចិ គិត ស្ដាប់បានហើយ ត្រូវយកសម្ដីនោះមកពិចារណាមើល តើគួរជឿ ឬមិនគួរ ។
> បុ សួរ បើស្ដាប់បានហើយ តែមិនយល់ ត្រូវតែសួរឲ្យច្បាស់ មិនត្រូវនៅស្ងៀមទេ ។
> លិ កត់ លុះយល់ច្បាស់ហើយ ត្រូវកត់រឿងនោះទុក ក្រែងលោភ្លេចទៅថ្ងៃក្រោយ ។
សរុបមកចូរធ្វើនូវទង្វើល្អដល់គ្នាទៅវិញទៅមក លះបង់ភាពឈ្នានីស ច្រណែនអោយអស់ទោះក្នុងរូបភាពណាក៏ដោយ នោះបុណ្យកុសលយើងនឹងកើតមាន។


